DEYİM

Deyimlerle ilgili kısa bilgi, Deyimlerin genel özellikleri, Deyimlerin özellikleri gibi başlıklar altında toplayabileceğimiz bu içerikte ”Deyim nedir, özellikleri nelerdir?” sorusunun cevabını paylaşıyoruz.

İnternet ortamında deyim ile ilgili yapılmış pek çok tanım bulabilirsiniz. Bunlardan bazılarını aşağıda paylaşıyoruz.

Deyimin tanımı


TDK deyimleri aşağıdaki şekilde tanımlamıştır.

– Genellikle gerçek anlamından az çok ayrı, ilgi çekici bir anlam taşıyan kalıplaşmış söz öbeği, tabir.


Ünlü bir edebiyatçı ve öykü yazarı olan Yusuf Ziya Bahadınlı ise aşağıdaki şekilde tanımlamıştır.

– İki veya daha fazla kelimeden meydana gelen, çoğunlukla kendi öz anlamının dışında yeni bir anlam veren yazıyı ya da konuşmayı daha da güzelleştiren söz bölümüne deyim denir.


Ünlü şair ve yazar Hilmi Soykut ise deyimleri aşağıdaki şekilde tanımlamıştır.

– İfadeyi zenginleştirmek, kuvvetlendirmek, renklendirmek için oluşturulmuş, klişe hâline sokulmuş sözlere deyim denir.


”Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü”,”Öz Türkçe Sözlük”, ”Ana Yazım Kılavuzu” gibi pek çok esere imza atmış dilbilimci Ömer Asım Aksoy ise deyimleri şu şekilde tanımlamıştır:

– Çekici bir anlatım kılığı taşıyan ve çoğunun gerçek anlamından ayrı bir anlamı bulunan, kalıplaşmış sözcük topluluklarına deyim denir.


 

Deyimler çoğunlukla gerçek anlamlarından az da olsa farklı bir anlamda kullanılırlar. Anlatımları ilgi çekici ve merak uyandırıcıdır. İfade etmek istediğiniz düşüncelere anlatım bakımından zenginlik katarlar. İki ya da daha fazla kelimenin bir araya gelişiyle oluşturulmuşlardır ve zaman içerisinde yaygın bir şekilde kullanılarak dil içerisinde kalıplaşmış bir hal almıştırlar. Deyimlere ”tabir” de denir.

 

Dilimizde yaygın bir şekilde kullanılan deyimlerin genel özellikleri şu şekilde sıralanabilir;

Deyimin Özellikleri


 

  • Deyimler en az iki sözcükten meydana gelirler.
  • Deyimlerde bir duygu, inanış betimlenir.
  • Deyimler genellikle mecaz anlamda kullanılır.
  • Deyimler kısa ve özlü sözlerden oluşur.
  • Deyimler belirli bir kural bildirmezler.
  • Deyimler genellikle duygu ve düşüncelerimizi ifade ederler.
  • Deyimler zaman içerisinde kalıplaşmış sözlerdir.
  • Bazı deyimlerin eylem çekimini değiştirerek atasözüne dönüştüğünü görmek mümkündür. Aynı şekilde bazı atasözlerinin de deyime dönüştüğünü görmek mümkündür.
  • Bazen atasözlerinin içerisinde de deyimlerin kullanıldığını görebiliriz.
  • Bazı deyimler hikayelerden esinlenerek dilimize yerleşmiştir. Örneğin ”Dingo’nun ahırı” deyimi İstanbul’da yaşanmış gerçek bir hikayeden ortaya çıktığı ve dilimize yerleştiği iddia edilmektedir.
  • Deyimlerde bazen bir olayı hikayeleştirme özelliği bulunabilir. Örnek: Deveye boynun eğri, demişler; nerem doğru ki, demiş.
  • İnanışların da deyimlere yansıdığını görebiliriz.
  • Duaların da zaman içerisinde deyim halini aldığını görebiliriz. Örn: Yaşı benzemesin.
  • Deyimler birleşik kelime halinde yazılmaları durumunda deyim özelliğini kaybederler.
  • Deyimler nesilden nesile aktarılarak uzun yıllar boyunca yaygın bir şekilde kullanılmaya devam ederler. Öyle ki zaman içerisinde deyimin nereden geldiği ya da nasıl ortaya çıktığı bile unutulur.
  • Deyimler bazen benzetme özelliği de taşıyabilirler.
  • Deyimlerde kafiye de bulunabilir.
  • Deyimler kalıplaşmış anlatım biçimleridir.
  • Deyimlerde bilgelik ve ustalık vardır.
  • Bazı deyimlerin sonundaki fiilin biçimini değiştirince deyim olmaktan çıkabilir.
  • Sonradan türeyen deyimler de bulunmaktadır. Bu anlamda eski  ya da yeni deyim şeklinde deyimleri ayırmak mümkündür.
  • Deyimler kültürün dil üzerindeki etkisi altında ortaya çıkarlar.
  • İkilemeler ayrı yazıldığında deyim olarak sayılabilirler.
  • Bazı argo sözler de deyim olarak kabul edilir.
  • Deyimleri diğer dillere çevirmek genellikle çok mümkün değildir.
  • Deyimlerde kişi zamirleri değişiklik gösterebilir.
  • Deyimler emir ya da nasihat içermezler.
  • Bazı deyimlerde mastar eklerinin kullanıldığı görülmektedir.

 

Sitemizde bulunan deyimler ve anlamlarına buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here