Oğuz Atay ile ilgili az bilinen gerçekler

0
1187

Türk Edebiyatının duayen isimlerinden birisi olan Oğuz Atay’a ait az bilinen özellikleri bu yazımızda bir araya getirmeye çalıştık.

Oğuz Atay gerek edebiyatıyla gerekse kaleme aldığı kitaplarıyla Türk okurlarının kalbinde taht kurmayı başarmıştır. Kazıdığı hüznün mezarından mizah çıkarabilecek kadar güçlü bir kaleme sahip olan Oğuz Atay, kimi zaman bizleri güldürmüş, kimi zaman ise hüzünlendirmiştir. Eğer hala Oğuz Atay’ın kitaplarından birisini henüz okumamışsanız en kısa zamanda edinerek okumanızı öneririm.

 

1

Henüz 43 yaşındayken vefat etmiştir.

12 Ekim 1934 – 13 Aralık 1977 tarihleri arasında yaşamış olan Oğuz Atay henüz 43 yaşındayken beyninde çıkan bir tümör sebebiyle vefat etmiştir. Ömrü en büyük projesi olarak nitelenen ”Türkiye’nin Ruhu” isimli eserini yazamaya yetmemiştir.

2

Babası, 6. ve 7. dönem Sinop, 8. dönem Kastamonu olmak üzere Chp’den 11 sene Milletvekilliği yapan Cemil Atay’dır.

Cemil Atay, Ankara Hukuk Fakültesi’nden mezun olmuş, 11 yıl millet vekilliği ve hukukçu olmasına rağmen kendisine ait bir ev sahibi dahi olmamış bir insandır. Oğuz Atay’ın annesi olan Muazzez Atay, bir ilkokul öğretmenidir.

3

Gençlik yıllarına kadar karikatürle ilgilendi…

Çocukluğu döneminde içine kapanık bir yapısı vardır. Aynı zamanda da aşırı dürüstlük eğilimine sahiptir. Öyle ki çocukluk yıllarında okuldaki öğretmenin ” Kardeşini sevmeyen var mı ?” sorusuna tek parmak kaldıran öğrenci olmuştur. Zaman içerisinde sahip olduğu ince mizah anlayışını bütün eserlerine yansıtmayı da başarmıştır.

En beğendiği yazarlar Dostoyevski ve Kafka idi.

Kurmaca olarak kaleme aldığı yazılarda ikisine de sıkça değinir. 1972 yılında kaleme aldığı ”Tutunamayanlar” isimli kitabında ‘”Böyle basit ölçülerle değerlendirirler insanı. Dostoyevsky’yi de okumamışlardır, bilmezler.” der. Yazar kaleme aldığı günlüklerinde de okuduğu kitaplardan, düşüncelerinden, izlenimlerinden sıkça bahseder. Hatta katılacağı bir tv programının provasını bile günlüğüne kaydederdi.

5

1972 yılında kaleme aldığı ilk kitabı olan ”Tutunamayanlar” isimli kitabı okuyan ilk kişi Vüs’at O. Bener’di.

Bener, kitabı okuduktan sonra bir bölümün kitaptan çıkması gerektiğini düşündüğünü Oğuz Atay’a söyler. Bu durumun ardından bahse konu olan bölümü Oğuz Atay kitaptan çıkarmıştır. Kitaptan çıkardığı bu bölümden günlüklerinde ”Burhan bölümü” diye bahseder ama bu bölümün akıbetinin ne olduğu bilinmemektedir. Bu bölümle ilgili göz önünde bulundurulabilecek iki ihtimal vardır: Ya uyarlama yaparak 1973 yılında kaleme aldığı ”Tehlikeli Oyunlar” isimli eserinde kullanmıştır ya da henüz gün yüzüne çıkmamış el yazmaları arasında durmaktadır.

Vüs’at O. Bener kaleme aldığı yer yer otobiyografik özellikler taşıyan Bay Muannit Sahtegi’nin Notları’nda üstü örtülü bir şekilde Oğuz Atay’a ve kızı Özge’ye özlemini dile getirir.

6

Tutunamayanlar kitabında kendine yer bulan karakterler aslında kendi hayatındaki arkadaşlarıdır.

Kitapta kendisine yer bulan karakterlerden birisi büyük bir sevgi beslediği Sevgi Hanım, bir diğeri ise intihar eden bir arkadaşı olan Ural Bey’dir. Oğuz Atay bir röportajında bu konuyla ilgili olarak “Selim Işık kimdir?” sorusuna  “İntihar eden bir arkadaşım, Ural var (…) Belki ben varım. Adlarını yazmanın sakıncalı olacağı birkaç arkadaşım var.”  diye cevaplamıştır. Oğuz Atay’ın kaleme aldığı eserlerdeki karakterlerin büyük bir bölümüne çevresinde yaşayan insanlar ilham kaynağı olmuştur.

7

Nobel Ödüllü Orhan Pamuk, gençlik yıllarında büyük hayranıydı…

Orhan Pamuk, Oğuz Atay’ın ilk kitabı olan ”Tutunamayanlar” isimli kitabını çıkar çıkmaz satın alır ve okur. O sıralarda bir teknik üniversitede öğrenci olan Orhan Pamuk, bu kitaptan çok derin bir şekilde etkilenmiştir.

8

Sonradan değeri anlaşılan pek çok yazar, sanatçı gibi kendi döneminde çok fazla okuyucu kitlesi bulamamış ve ilgi görmemiştir.

Yaşadığı dönemin üzerinde değerler üreterek içinde bulunduğu zaman içerisinde anlaşılamayarak ilgiden uzak kalan pek çok yazar ve sanatçı gibi Oğuz Atay da ilgi görmemiştir. ”Tutunamayanlar” isimli kitabının yayınlanmasına olanak sağlayan TRT ödülü haricinde herhangi bir ödül almamıştır. Kenter tiyatrosunda oynanması için hazırladığı ”Oyunlarda Yaşamak” isimli oyun beğenilmemiş ve oyuna konulmamıştır. İlk kitabı olan ”Tutunamayanlar” da pek başarılı bir giriş yapamamıştır. Kitap çok kalın bulunarak iki cilt halinde yayınlanmasına karar verilmişse de ilk cildin başarısız olmasının ardından ikinci cildi depoda çürümeye terk edilmiştir.

9

Kısa film yönetmenliği yaptığı film kayıp

“Beyaz Mantolu Adam” hikayesini yönetmenliğini yaptığı bir kısa film ile birlikte anlatmak istedi ancak film kayboldu. Çetin Yalçın’ın arşivinden çıkan bu fotoğraf filmin final sahnesine aittir. Daha sonraları Yılmaz Güney tarafından çekilen arkadaş filminin ilk üç dakikasındaki diyaloglar da Oğuz Atay’a aittir.

10

Oğuz Atay’ın kayıplara karışan günlüğü Marmara Üniversitesi’ndeki bir öğrencide çıktı.

Defter günlük olarak yayımlanır ve vefatının ardından defterin aslı kaybolur. Gürsel Göncü isimli bir öğrenci tarafından Cevat Çapan’a teslim edilene kadar da akıbeti bilinmemekteydi. Defterin evinden çalındığı ve defalarca el değiştirdiği söylentileri yayılmıştır. Cevat Çapan eline geçen defterden bazı kesitler 1984 yılında Milliyet Gazetesi’nde bölüm bölüm yayınlanır. O günlerde Milliyet Kültür sayfasında görev yapan Enis Batur ve Ömer Madra sayesinde günler süren Oğuz Atay yazı dizisi baskıya sürülür ve bu sayede unutulmaya yüz tutmuş yazar yeniden hatırlanır.

11

Ölmeden önceki son sözleri ”Sevinmeyin ! Daha ölmedim.” oldu.

Oğuz Atay, arkadaşı Altay Gündüz’ün Mecidiyeköy’deki evindeyken ölümün soğuk yüzüyle karşılaşır. Banyoya girer ve uzun bir süre banyodan ses çıkmaz. Bu sessizliğin ardından evdekiler endişelenir ve Atay’a seslenir. Atay banyodan muziplik yaparcasına ”Üzülmeyin ! Daha ölmedim.” diye cevaplar. Bu cevabı ev halkını kahkahalara boğarken Oğuz Atay banyoda can verir ve bu sözler Oğuz Atay’ın son sözleri olur.

12

Oğuz Atay’ın Mezarı, Sakızağacı Şehitliğinde 5. adada. Edirnekapı/İstanbul

 

 

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here